Đề bài:Về “cái mới” trong văn chương, nghệ sĩ Văn Cao quan niệm: “Cái mới đâu phải là những cái không có sẵn. Sự làm mới những cái sẵn có cũng là một phương pháp sáng tạo.”
Theo “Suy nghĩ về cái tôi và cái mới trong Văn học” – Trần Thiện Khanh.
Thể loại: Lý luận văn học.
BÀI VIẾT
Văn học là một tác phẩm nghệ thuật đến từ trí tuệ, mà trí tuệ lại được tạo hóa ban cho sự sáng tạo không ngừng nghỉ. Vì thế, văn học được xem là một thế giới mà trong đó sáng tạo phải là điều kiện thiết yếu. Như nhà soạn kịch Anton Pavlovich Chekhov từng nói: “Nếu tác giả không có lối đi riêng của mình thì người đó không bao giờ là nhà văn cả. Nếu anh ta không có giọng riêng, anh ta khó trở thành nhà văn thực thụ”. Tuy nhiên, sự sáng tạo luôn được nhìn nhận với nhiều góc độ khác nhau từ nội dung, tư tưởng, góc nhìn đến hình thức. Chính vì thế, nghệ sĩ Văn Cao cũng đề ra quan niệm rằng: “Cái mới đâu phải là những cái không có sẵn. Sự làm mới những cái sẵn có cũng là một phương pháp sáng tạo” (trích theo “Suy nghĩ về cái tôi và cái mới trong Văn học” – Trần Thiện Khanh).
Trước hết, sáng tạo là điều kiện cần đối với mỗi người nghệ sĩ, là việc tìm ra cái mới, cái lạ trong quá trình sáng tạo nghệ thuật. Tuy nhiên, “cái mới đâu phải là những cái không có sẵn”. “Những cái không có sẵn” tức là những điều hoàn toàn mới lạ hoặc được làm mới từ những chất liệu cũ. Nó có thể là một thể loại mới, một nội dung mới, một cách sử dụng ngôn từ mới,… Như sự thay đổi từ thời đại thơ cũ chuộng sử dụng lối viết Đường luật khuôn mẫu và tư tưởng đạo lý rập khuôn đi đến thời đại thơ mới phóng khoáng tự do cùng cái tôi cá nhân được đề cao hết mực. Và ở đây, Văn Cao khẳng định sự sáng tạo không nằm ở chỗ người viết có thể tìm ra những điều hoàn toàn mới mới này hay không. Đối với ông, “sự làm mới những cái sẵn có cũng là một phương pháp sáng tạo”. “Làm mới những cái có sẵn” tức là dựa vào một nội dung cho trước hay một kết cấu cho trước mà ta thay đổi nó cho phù hợp với phong cách cá nhân và tư tưởng mà ta muốn truyền đạt trong đó. Tương tự như thể thơ song thất lục bát được làm mới lại từ thể thơ lục bát. Hay tác phẩm “Đoạn trường tân thanh” được thi sĩ họ Nguyễn lấy cảm hứng từ “Kim Vân Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân. Hoặc dù cùng nói về mùa thu nhưng nhà thơ Nguyễn Khuyến lại có thể viết ra ba bài thơ “Thu vịnh”, “Thu ẩm” và “Thu điếu”. “Làm mới những cái sẵn có” sẽ giúp cho các vấn đề được đề cập trước đó được phân tích theo một cách khác, sâu sắc, tỉ mỉ và mới lạ hơn. Từ đó, độc giả có thể tìm thấy bản thân mình qua những lát cắt cuộc sống được sàng lọc qua nhiều lần một cách tường tận hơn giúp cho thế giới văn chương trở nên vừa đa dạng vừa sâu sắc, tạo ra sức hút cho bạn đọc. Nhìn chung, cả câu nói của Văn Cao đề cập về sự sáng tạo và tái tạo trong văn học. Đây là một nhận định đúng đắn bởi theo sự thay đổi của thời đại, môi trường sống hay thị hiếu của người đọc thì mỗi thể loại, nội dung sẽ đều có góc nhìn riêng biệt để khai thác. Tuy nhiên, ta cũng không thể phủ nhận văn học cũng cần tìm đến những chân trời mới lạ giúp con người có thể ngày càng hiểu rõ mình, khai thác được thêm nhiều khung bậc cuộc sống.
Nhà văn Lỗ Tấn từng khẳng định: “Kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đường, người ta đi mãi thì thành đường thôi”. Câu nói tuy cũ nhưng không hề sai. Những con đường văn học được trải ra trước đó đều do những bậc thi nhân văn sĩ trước đi qua rất nhiều lần. Chính vì thế, sáng tạo văn học vẫn có thể tạo ra cái mới bằng cách “làm mới những cái sẵn có” mà chúng ta thường gọi là tái tạo. Tái tạo văn học là một quá trình mà người nghệ sĩ học hỏi, nghiên cứu hay đồng sáng tạo từ những tác phẩm cho trước. Nó có thể là sự khác nhau ở phần hình thức (thể thơ, ngôn từ, nghệ thuật miêu tả,…) hay nội dung (thể loại, đề tài, nhân vật,…).
Ví như cùng nói về chủ đề “trăng”, Bạch Cư Dị viết:
“Muôn dặm ánh trăng soi sáng rực
Ngàn sầu chồng chất góc trời đông”
(Trung thu nguyệt)
Đối với ông, trăng thu gợi lên những nỗi buồn man mác chẳng biết nói cùng ai. Ở đây, Bạch Cư Dị dùng nghệ thuật phóng đại “muôn dặm” và “ngàn sầu” để diễn tả nỗi buồn khôn nguôi của mình. Trong đó, ông thấy ánh trăng sáng soi muôn dặm. Trong ánh sáng ấy, Bạch thi sĩ chợt nghĩ tới những nỗi sầu muôn thuở của thế gian. Đó là nỗi buồn chia ly, là nỗi nhớ nhung da diết của những cặp vợ chồng phải xa nhau vì chiến trận; là nỗi cô đơn, uất ức từ sự lạnh lẽo chốn phòng the của vị cung phi thất sủng; và là tiếng thở dài, sự mất mát, trống vắng của vị tướng quân khi tuổi già sức yếu chẳng thể tiếp tục cống hiến sức mình. Mỗi người một nỗi buồn, một nỗi niềm riêng. Và tất cả nỗi niềm ấy “chồng chất góc trời đông”, khiến cho sầu càng thêm sầu, buồn không thể tả. Hai câu thơ đã bộc bạch tâm hồn đa sầu đa cảm của người thi sĩ.
–
Còn tiếp.
Bình luận 0
Chưa ai bàn luận về diễn biến này
Nhân vật trong chương này khiến bạn ấn tượng ra sao?